Kültürel Mirasta Kapsayıcılık: Erişilebilirlik ve Katılım İçin Yeni Bir Bakış

TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eser, kültürel mirasın herkes için erişilebilir ve katılıma açık hâle getirilmesine yönelik bilimsel yaklaşımları, uluslararası örnekleri ve uygulama modellerini bir araya getiriyor. Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar editörlüğünde hazırlanan yayın, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişimle sınırlamayarak engelli bireylerin ve kültürel yaşama katılımda güçlük yaşayan grupların deneyimlerini ve temsilini merkeze alıyor.

Eser; müze yöneticileri, mimarlar, şehir plancıları, eğitimciler, dijital teknoloji geliştiricileri ve kamu politikaları alanında çalışanlar için bir başvuru kaynağı niteliğinde. TÜBA koordinasyonunda yürütülen ve Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alan çalışma, yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik kültürel deneyimler geliştirme kapasitesini artırmayı hedefleyen proje kapsamında hazırlandı.

Kapsamlı Bir Konu Yelpazesi

Kitapta kültürel miras turizminde erişilebilirlik, teknolojinin kapsayıcı deneyimlerdeki rolü, kültür kurumlarında katılım ve kapsayıcı eğitim ele alınıyor. Görme engelli bireyler için dokunsal sergilerden çok duyulu müze tasarımına, çocukların kültürel mirasla buluşturulmasına yönelik uygulamalara kadar farklı örnekler incelenmiş. Ayrıca evrensel tasarımla öğrenme, tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım ve kapsayıcı müze politikaları da çalışmanın kapsamında yer alıyor.

Erişim Tek Başına Yeterli Değil

Prof. Dr. Muzaffer Şeker, sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin ve toplumsal katılımın alanı olarak değerlendiriyor. Şeker’e göre mirasın değeri, fiziksel, sosyal, kültürel ya da ekonomik koşullar ne olursa olsun herkesin ona erişebilmesi, onu yorumlayabilmesi ve katkıda bulunabilmesiyle güçlenir.

Doç. Dr. Kevser Çınar ise önsözünde, müzeye girebilmenin ya da dijital içeriğe ulaşabilmenin, kişinin kültürel anlatılarda temsil edildiği ya da karar süreçlerinde söz sahibi olduğu anlamına gelmediğini belirtiyor. Çınar, yapay zekâ, sanal ve artırılmış gerçeklik, podcast ve çok duyulu arayüzler gibi dijital olanakların erişimi genişletebileceğini, ancak teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığını vurguluyor. Uygulamaların değeri; nasıl tasarlandıklarına, hangi deneyimleri temsil ettiklerine ve kullanıcıların geliştirme süreçlerine katılıp katılmadıklarına bağlı.