İran’la artan jeopolitik gerilim, küresel borsalarda 14 trilyon dolarlık erimeye yol açtı. Uzmanlar, enerji arzındaki aksamalar ve artan maliyetlerin ekonomiyi nasıl etkilediğini değerlendirdi.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan ve İran’ın misillemeleriyle tırmanan savaş ortamı, küresel ekonomiyi derinden sarstı. Savaşın ilk ayında dünya borsalarında toplam 14 trilyon dolarlık bir değer kaybı yaşandı. İstanbul Bilgi Üniversitesi Ekonomi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Erhan Aslanoğlu, bu durumun yatırımcı güvenindeki erozyonu ve savaşın ekonomik etkilerinin genişliğini gösterdiğini belirtti.
Küresel enerji arzının kalbi olan Orta Doğu’daki gelişmeler, özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki petrol ve LNG geçişlerini sekteye uğrattı. Dünyanın günlük petrol talebinin yaklaşık yüzde 20’sini taşıyan bu kritik su yolundaki aksaklıklar, Brent petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerine çıkmasına neden oldu. Prof. Dr. Aslanoğlu, Güney Kore, Çin, Hindistan ve Japonya gibi küresel üretim merkezlerinin enerjinin büyük kısmını Hürmüz Boğazı’ndan aldığını vurgulayarak, enerji girdisi sağlanamadığı takdirde bu ülkelerin arz tarafında ciddi sorunlar yaşayacağını ifade etti.
Artan enerji maliyetleri, yükselen navlun ücretleri ve sigorta giderleri, tarım başta olmak üzere tüm üretim zincirlerini baskı altına aldı. Bu durum, küresel ekonomide yeni bir maliyet dalgasını tetiklerken, fiyatlama rejimlerinde de değişimlere yol açtı. Prof. Dr. Erhan Aslanoğlu, petrol ve buna bağlı ürünlerin taşımacılık maliyetlerini etkileyeceğini, ancak ürün fiyatlarında ana belirleyicinin hala arz-talep dengesi olduğunu söyledi. Arz yönlü şokların fiyatlar üzerindeki baskıyı artıracağını belirtti.
Aslanoğlu, petrol üreten ülkelerin petrol fiyatlarının aşırı yükselmesinden kısa vadede fayda sağlayabileceklerini ancak bunun yaratacağı talep düşüşünün uzun vadede kendilerine zarar vereceğini dile getirdi. Bu nedenle geçici fiyatlamalar veya geçiş ücretlerinin olabileceğini öngördü. Lojistik ve sigorta şirketlerinin kısa vadede avantaj elde edebileceğini, ancak riskin gerçekleştiği durumlarda sigorta şirketlerinin de zorluk yaşayabileceğini ekledi.
Enerji fiyatlarının yüksek seyretmesi durumunda, küresel toparlanmaya rağmen gıda ve emtia fiyatlarının da yüksek kalmaya devam edeceğini belirten Aslanoğlu, emtia üreticisi Latin Amerika ve Afrika ülkelerinin daha pozitif ayrışabileceğini, ancak emtiaya bağımlı ithalatçı ülkelerin daha fazla kaybeden taraf olacağını ifade etti. Büyük ölçekli şirketlerin risk yönetimi ve likidite avantajı sağladığı bu kriz ortamında, küçük işletmelerin ise likidite kesintileri nedeniyle daha fazla zorlanacağını vurguladı.
Yorum Yap